naar vorige artikel

Au Courant 20 / 1 (maart 2013), pag. 14-18

dit artikel in pdf

naar volgende artikel

Venster op de wereld in druk, ofwel: krantenvoorpagina’s door de eeuwen heen

Louis Nierijnck

Tegenwoordig is elk wereldnieuws aanleiding voor een grote kop op de voorpagina van kranten: hoe erger het nieuws, hoe groter de tekst als blikvanger voor het nieuwsblad. Dat is vroeger anders geweest: vooraleer er kranten waren, had je de nieuwspamfletten, die eenmalig het belangrijkste nieuws brachten onder een afbeelding. Het waren geen regelmatig verschijnende bladen en zij hadden slechts één onderwerp. We mogen een nieuwspublicatie pas een krant noemen, als die regelmatig verschijnt en meerdere onderwerpen bevat.

In die 16de-eeuwse stukken werd het belangrijke nieuws op de eerste pagina verhaald, zoals dat Cort verhael uit 1584 over de moord op de Prins van Oranje, of dat andere vreselijke VERHAEL van de moord op de gebroeders Johan en Cornelis de Wit. Dat werd anders vanaf het begin van de 17de eeuw, toen de echte eerste kranten het licht zagen.

foto foto
Verhael, Van ’t Oproer, Nevens de Doodt van de Heeren Johan en Cornelis de Wit. Pamflet uitgegeven te Den Haag 20-8-1672.
De eerste bladzijde van die kleine blaadjes gaf nauwelijks aandacht aan belangrijke nieuwsfeiten. Die kon je pas op de volgende pagina’s vinden, zoals het bericht van de dood van luitenant-admiraal Maarten Harpertszoon Tromp, gemeld in het WEKELYCKE NIEUS Uyt VRANCKRYCK ENGELANT Ende andre Plaetsen van 14 augustus 1653, dat pas op bladzijde 7 werd afgedrukt. foto foto
In die tijd waren op de titelpagina slechts buitenlandse berichten te vinden; het binnenlands nieuws kreeg pas verderop in korte lijnen aandacht. Die vroegste kranten bestonden, op een enkele uitzondering na, slechts uit één vel papier; er was dus alleen een voor- en een achterzijde bedrukt. In buitenlandse kranten werd het Hollandse nieuws wel op de voorpagina gezet, getuige dat Franse krantje Extraordinaire van 3 november 1639, met op de eerste pagina het bericht van de overwinning van de Hollandse vloot, die de Spaanse Armada had verslagen. foto
The London Gazette publiceerde over de tweedaagse zeeslag (4 en 5 augustus 1666) het rapport van De Ruyter zelf. Het nieuws van de dood van De Ruyter op 29 april 1676 werd enkele weken later pas in Engeland bekend en dat feit stond driemaal op de voorpagina in de weekkrant van 25 t/m 29 mei 1676! foto foto

18de eeuw

Het belangrijkste nieuws uit de Gouden Eeuw tot en met het eind van die 18de eeuw bracht geen grote koppen teweeg in Hollandse kranten. Pas daarna verscheen groot nieuws voor het eerst op de voorpagina van de krant, zij het summier, maar soms zelfs met een grote gravure, zie bijvoorbeeld de afbeelding van de Vaderlandsche Extra-Courant uit 1784 met een gravure van de Westerschelde en Antwerpen (eerder gepubliceerd op pag. 4 van Au Courant 19/1, mei 2012). In de 18de eeuw werd het formaat van de krant groter, maar de omvang bleef beperkt tot één vel (dus voor- en achterpagina). Nog steeds was er geen binnenlands nieuws voorop te vinden. De belangrijkste nieuwtjes werden door uitgevers gebracht in een Extraordinaire Courant of Na Courant en meestal als een tweede editie van dezelfde dag, zoals die ’s-Gravenhaegse Woensdaegse Courant van 4 juli 1787 met het nieuws van de aanhouding van Prinses Wilhelmina bij Goejanverwellesluis en een tweede Na-uitgave van dezelfde dag met aanvullend nieuws. Zeer decoratief waren de nieuwsbladen bij de geboorte of dood van een lid van de koninklijke familie en zelfs wanneer zo iemand verjaarde! De drukkers hadden dan de versiering van de voorpagina tot een kunst verheven.

De moderne krant

Vanaf de 19de eeuw tot nu toe werd de krant verheven tot een enorme blikvanger. Hoe groter, mooier en bijzonderder, hoe beter het dagblad werd verkocht! Ze gingen als warme broodjes over de toonbank van de kiosk. De terroristische daad op de Twin Towers in New York werd op vele manieren verslagen met enorme koppen en afbeeldingen op de voorpagina, zo ook eerder die aanslag op John F. Kennedy. En zie die pagina’s met het bericht van de arrestatie en ophanging van Saddam Hoessein, of de dood van Bin Laden. In ons land waren de diverse kranten bedrukt met enorme headlines na die politieke moorden.

De missers, voorbarig nieuws en/of gefantaseerde krantenvoorpagina’s

Bekend is de Amerikaanse krant Chicago Daily Tribune van 3 november 1948, die Dewey tot president benoemde, terwijl dat Truman moest zijn

foto
en die Weense Abend-Presse van 4 november 1960 met het foutieve nieuws als zou Chroesjtsjov vervangen zijn door Malenkov. foto
Dan had je die kranten met nieuws dat verzonnen was, zoals de Amerikaanse Weekly World News, dat zelfs met afbeelding van een wassen beeld van de vermoorde president Kennedy beweerde dat dit gevonden was in de doodkist. foto
Trouwens, een andere ’fake‛ was The New York Times van 4 juli 2009 (op Onafhankelijkheidsdag), die met de grote kop “IRAQ WAR ENDS” gaf, hetgeen natuurlijk nog lang niet het geval was. Die editie was overigens niet gepubliceerd door die krant zelf, maar door een Amerikaanse anti-oorlogsgroep. Dit nummer was in een mum van tijd uitverkocht. foto
Recentelijk hadden we in Nederland ook die fake met een zogenaamd nummer van nrc-next met op 10 september 2012 de grote rode kop “YES IT CAN”, ook uitgegeven door een protestgroep, dus niet door de reguliere krant.
Op Kerstdag 2012 verscheen The Journal News uit New York met een volledig zwarte voorpagina, waarop 26 brandende kaarsen te zien waren met de namen van evenzovele slachtoffers van dat schietaccident in de Sandy Hook Elementary school. Die uitgave werd in Amerika gekozen tot ‛the most remarkable newspaper of 2012’.
foto
De Morgen uit België en natuurlijk onze nrc-next hebben wel heel bijzondere voorpagina’s gebracht en doen dat nog steeds! Het zijn daarom soms echte collectors’ items. Het Belgische blad De Morgen deed dat vanaf eind jaren 1970, maar tegenwoordig nauwelijks nog meer. Heel bekend zijn de verscheidene voorpagina’s met vreemde koppen en aanpassing van de titel van de krant (De Moord, De Komkommer, enz.) en de vele vreemde teksten. De zoveelste strubbeling om een regering te vormen blijkt uit de kop van de Gazet van Antwerpen van 8 juli 2011. Zulke exemplaren waren in die jaren een must voor de krantenverzamelaar. foto
Nu is daar die nrc-next, die de collectionneur van bijzondere exemplaren voorziet. Eigenlijk teveel om op te noemen, want zeer talrijk. Heb je dat nummer van 29 januari 2013 gezien met de bekendmaking van de aanstaande abdicatie van Koningin Beatrix? De voorpagina kopt in grote letters “Bye bye Bea!” en, heel apart, met een lachende koningin, alsof ze zich amuseert met die drie woorden!

Voorpagina’s verzamelen?

Ooit hield ik in Delfzijl een expositie van alleen voorpagina's van kranten en geloof me: de stand was een grote blikvanger! Je beleeft veel plezier met die titelpagina’s en het is leuk met de jacht erop als er groot nieuws bekend wordt. Lees ook eens het boek “Uit onbetrouwbare bron – de mooiste missers in de media” van Theo Dersjant uit 2000 (ISBN 90-5807-101-4) en kijk regelmatig op de website www.newseum.org, waar je elke dag honderden voorpagina’s met het nieuws van die dag kunt bekijken en afdrukken!