naar vorige nummer

Au Courant 21 / 2 (november 2015), pag. 1-3

dit artikel in pdf

naar volgende artikel

Geschiedenis van de sociale bewegingen in Nederland: het onderzoeksthema van Marten Buschman

Paul Klein

Na het behalen van zijn eindexamen gymnasium-β in 1969 was geschiedenis de favoriete studierichting voor Marten Buschman. Daar er van een zesjescultuur in de jaren zestig geen sprake was, golden er strenge toelatingseisen voor een universitaire studie geschiedenis en alleen wie was geslaagd voor gymnasium-α had destijds het recht zich daarvoor in te schrijven (over recht voor allen, zie verderop). Dus week Marten noodgedwongen uit naar sociologie, zij het met speciale keuzevakken op het gebied van vakverenigingen en politiek (namelijk de bijvakken sociale geschiedenis aan het DNG, Documentatiecentrum Nieuwste Geschiedenis). Het Sociologisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam was destijds gevestigd in het Oost-Indische Huis aan de Oude Hoogstraat 24. Kort na zijn afstuderen werd op datzelfde adres het Persmuseum gevestigd en vervolgens in 1985 de oprichtingsvergadering van de VKTV gehouden. Die samenloop van omstandigheden is natuurlijk een vingerwijzing naar Martens interesse in historische gedrukte uitgaven, het soort uitgaven immers, die wij, VKTV-leden, koesteren en bestuderen.

Al twintig jaar is ons VKTV-lid onder de titel Onvoltooid Verleden dagelijks actief met het online (voorheen, vanaf 1997, in druk) publiceren van artikelen, een nieuwsbrief (sinds 2008) en een blog (ook sinds 2008). Zo stellen Marten en zijn mede-redacteuren onderzoeksresultaten voor iedereen gratis beschikbaar en attenderen zij d.m.v. al deze publicatievormen belangstellenden op recent door henzelf en door derden geschreven onderzoeksresultaten en ook op relevante bijeenkomsten.

foto

Martens eigen collecties

Als verzamelaar bezit Marten nu wel zo'n beetje alles wat is verschenen door en over Herman Gorter, de dichter/socialist.

foto

Deze fotocollage over Herman Gorter is vervaardigd door Thea Messemaker en heeft een prominente plaats gekregen in Martens woning.

foto

En dan zijn er nog enkele jaargangen van Recht voor Allen, het Orgaan der Sociaal-Demokratische Partij, dat eind 19de/begin 20ste eeuw drie maal per week door Ferdinand Domela Nieuwenhuis werd uitgegeven.

Terug naar de studie sociologie: de inspirerende werkcolleges van zijn docent Jacques Giele droegen bij tot Martens in 1978 cum laude afgelegde doctoraal examen. Toen zijn leermeester in 2012 overleed, heeft Marten zich ingezet voor het behoud van het archief van Giele en te zijner nagedachtenis een symposium georganiseerd.

Enige jaren na zijn studie kwam Marten te werken op het stadhuis in Den Haag, waar zijn beta-achtergrond weer naar voren kwam bij het opzetten van ict-infrastructuur.

foto

Marten Buschman thuis, met in zijn hand een jaargang van Morgenrood, Zondagsblad gewijd aan Wetenschap, Kunst en Letteren.

De Tand des Tijds

Nog niet full-time zoals tegenwoordig, maar alle tijd die overbleef naast aandacht voor zijn gezin met drie kinderen en naast zijn baan besteedde hij aan zijn naspeuringen van sociale bewegingen van de voorbije 100 à 150 jaar. Dat begon al met satirische publicaties over eigentijdse geschiedenis. Dat komt ervan als je gevormd bent in die revolutionaire en tegelijk ludieke jaren zestig bij de paters Augustijnen op het Haarlemse Triniteitslyceum (in diezelfde jaren tevens de middelbare school van ondergetekende). Marten bereidt momenteel een publicatie voor over mede-scholier Geerten Meijsing (broer van Doeschka). Als redactioneel medewerker raakte Marten verbonden aan De Tand des Tijds, Historisch Tijdschrift – Postkrant voor Nederland, dat 37 keer is verschenen in de periode 1976–1983. Nadat het Provotariaat officieel ten grave was gedragen, zetten drukker Rob Stolk en astroloog Duco van Weerlee weer een nieuw tijdschrift op. In het magische Amsterdam genoot de ex-Provo al bekendheid als drukker en inspirerend uitgever met het nodige gevoel voor publiciteit. Het blad “verschijnt als het uitkomt, minstens 1× per kwartaal”. Die nummers, als luchtpostbladen rood-wit-blauw gerand, zijn nu waardevol als collectors' items; Marten heeft ze alle 37 in zijn verzameling. Niet alleen de keuze van de onderwerpen (vergelijkbaar met De Speld op de achterpagina van het tweede katern van De Volkskrant, maar dan 35 jaar eerder), maar ook de vormgeving is uniek: elk op briefkaartformaat verzonden nummer moest worden opengevouwen en het resultaat kon daarna weer verder worden opengevouwen. Bij elke uitvouw kwam een nieuwe bladspiegel met eigen inhoud tevoorschijn. Zo'n ingenieus drukwerkje laat zich lastig presenteren in een digitale versie.

foto

Exemplaar (formaat: 15×11 cm) van een nog ongeadresseerde uitgave van De Tand des Tijds.

foto

IISG

Enige tijd na zijn vervroegde pensionering is Marten, na 25 jaar Den Haag, weer terugverhuisd naar Amsterdam, op een adres in Noord, waarvandaan het met de fiets en het Oostveer weinig reistijd kost voor zijn frequente bezoeken aan het IISG. Met deze vier letters wordt het over de hele wereld vermaarde Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis aangeduid (en waar het eerder genoemde Persmuseum tegenwoordig onderdak heeft – zo is de cirkel weer rond). Want hier, in het IISG, liggen zijn bronnen en legt hij zijn contacten voor zijn nog immer voortgaande onderzoeksactiviteiten naar de geschiedenis van de sociale bewegingen in ons land.